Xuân Thủy mùa chim di cư: cẩm nang ngắm chim từ tháng 10

Vì sao Xuân Thủy được gọi là "ga chim quốc tế"?

Nằm ở phía Nam cửa sông Hồng, xã Giao Minh, tỉnh Ninh Bình, Vườn quốc gia Xuân Thủy là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, được công nhận từ năm 1989. Đây cũng là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng, và tháng 3/2026 vừa được công nhận danh hiệu Vườn di sản ASEAN.

Vị trí nằm trên tuyến đường di cư quốc tế của chim nước thuộc hành lang bay Đông Á – Úc Châu khiến Xuân Thủy trở thành điểm dừng chân, kiếm ăn và trú đông quan trọng của hàng chục ngàn cá thể chim mỗi năm. Kết quả điều tra ghi nhận 222 loài chim thuộc 42 họ của 12 bộ, trong đó có 166 loài chim di cư — một con số hiếm khu vực đất ngập nước nào ở đồng bằng Bắc Bộ sánh kịp.

Điều khiến giới quan sát chim mê mẩn nhất là những loài quý hiếm bị đe dọa toàn cầu vẫn về đây đều đặn mỗi năm: cò thìa mặt đen với số lượng duy trì 60–80 cá thể hàng năm, rẽ mỏ thìa, vịt đầu đen, choắt lớn mỏ vàng, mòng bể mỏ ngắn... Vì thế, mỗi mùa chim về, Xuân Thủy lại trở thành điểm hẹn của các đoàn birdwatcher trong và ngoài nước.

Mùa chim di cư ở Xuân Thủy từ tháng mấy?

Chim bắt đầu tập trung đông ở Xuân Thủy từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau. Hai dòng chim di cư đổ về đây: dòng chim tránh rét từ phương Bắc xuống trú đông, và vào dịp hè thu có các loài tránh nóng từ phương Nam lên. Cò thìa và các loài chim nước quý hiếm thường xuất hiện từ tháng 10–11 đến tháng 3–4.

Thời điểm ngắm chim đẹp nhất là bình minh và hoàng hôn — lúc chim bay về tổ, rợp trời và kêu vang như một bản giao hưởng. Giữa ngày nắng gắt, chim thường trú ẩn trong rừng ngập mặn nên khó quan sát. Mùa này thời tiết khô ráo, mát mẻ, thuận lợi cho việc di chuyển bằng thuyền.

Đề án 464 tỷ đồng mang đến gì cho du khách?

UBND tỉnh Ninh Bình vừa ban hành Quyết định số 590/QĐ-UBND phê duyệt Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Vườn quốc gia Xuân Thủy giai đoạn 2026–2030, trên diện tích 7.110 ha với tổng mức đầu tư 464 tỷ đồng. Ngân sách nhà nước đầu tư hạ tầng, quản lý và bảo tồn rừng; đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa qua hợp tác, liên kết và cho thuê môi trường rừng.

Đề án hình thành 3 điểm du lịch sinh thái: Trung tâm dịch vụ hành chính (10 ha), Điểm trải nghiệm sinh thái Cồn Ngạn và Điểm trải nghiệm Vườn thực vật; cùng 4 tuyến du lịch đặc trưng: tuyến du thuyền cửa sông, tuyến quan sát chim di cư, tuyến điền dã trải nghiệm sinh thái và tuyến trekking, du khảo đồng quê gắn với văn hóa địa phương. Đây chính là tuyến quan sát chim di cư đầu tiên được quy hoạch bài bản tại khu Ramsar này.

Mục tiêu đến năm 2027, Vườn đón 28.000 lượt khách mỗi năm; đến năm 2030 đạt 80.000 lượt/năm. Hiện lượng khách tương đối ổn định, trung bình 20.000–25.000 lượt/năm, mùa du lịch đạt 1.500–2.000 lượt/tháng. Cộng thêm Quyết định số 3374/QĐ-UBND ngày 14/9/2026 công nhận Xuân Thủy là điểm du lịch, cơ sở đón tiếp, dịch vụ và hạ tầng tại đây sẽ được chuẩn hóa trong những mùa tới.

Thông tin đầu tư tương tự cũng đang diễn ra ở các vườn quốc gia khác: Vườn quốc gia Núi Chúa cho thuê hơn 870 ha môi trường rừng làm du lịch sinh thái, cho thấy du lịch sinh thái rừng đang là hướng được đẩy mạnh trên cả nước.

Đi thuyền ngắm chim: giá và cách đặt

Du thuyền cửa sông là tuyến được du khách chọn nhiều nhất. Từ văn phòng Vườn quốc gia, thuyền men theo các lạch triều qua rừng ngập mặn tới các cồn cát như Cồn Lu, Cồn Ngạn — nơi chim tụ về kiếm ăn và trú đêm. Du khách được trang bị áo phao, có nhân viên hỗ trợ suốt chuyến đi; nên nhờ hướng dẫn viên của Vườn, họ biết rõ từng loài chim hay đậu ở đâu.

Mức giá tham khảo: thuê tàu khoảng 3–4 triệu đồng/chuyến, thuyền máy khoảng 1,5 triệu đồng/chuyến. Đi theo nhóm 10–15 người thì chi phí mỗi người chỉ vài trăm nghìn đồng. Nên đăng ký trước với Ban quản lý Vườn quốc gia để sắp lịch thuyền, hướng dẫn viên và tránh dồn vào cuối tuần, dịp lễ.

Ngoài tuyến xem chim, có thể kết hợp tuyến điền dã trải nghiệm sinh hoạt sinh kế của người dân ven biển: bắt ngao cùng ngư dân trên bãi triều là hoạt động rất được yêu thích. Du khách thích ở lại qua đêm có thể cắm trại trong khu vực cho phép — nhưng cần đăng ký với ban quản lý và tự chuẩn bị đầy đủ dụng cụ.

Cách di chuyển tới Xuân Thủy

Xuân Thủy cách Hà Nội khoảng 2,5–3 giờ lái xe. Có thể đi xe máy, thuê xe riêng hoặc đi xe khách về TP Nam Định rồi thuê xe đi tiếp khoảng 50 km về Giao Thủy, TP.HCM, xã Giao Minh. Đường về khu rừng ngập mặn không dễ tìm trên bản đồ, nhưng khá đẹp và an toàn; hỏi người dân địa phương là cách nhanh nhất.

Nên xuất phát từ Hà Nội lúc sáng sớm để kịp chuyến thuyền xem chim buổi chiều và ngắm hoàng hôn — khung giờ chim về tổ đẹp nhất. Nếu muốn đón bình minh trên bãi triều, hãy ở lại một đêm gần Vườn và ra thuyền lúc 5 giờ sáng.

Ăn gì, ở đâu ở Xuân Thủy?

Ban quản lý Vườn đã cải thiện nhà ăn phục vụ hàng trăm suất mỗi ngày, nhưng đặc sản không thể bỏ qua là nem nắm Giao Thủy, nem chạo, nộm sứa và mật ong rừng ngập mặn. Nguồn lợi thủy sản phong phú của vùng cửa sông — móng tay, cáy mật, cua bùn, cá song, cá hói — đều là nguyên liệu của những bữa ăn dân dã mà khó quên.

Về lưu trú, du khách có thể nghỉ tại nhà khách của Vườn quốc gia, tại nhà dân ở làng du lịch cộng đồng xã Giao Xuân gần đó, hoặc tự mang lều cắm trại ở khu vực cho phép. Dịch vụ và tiện nghi hiện mới ở mức cơ bản — nhưng với đề án 464 tỷ đồng đang triển khai, hạ tầng lưu trú dự kiến sẽ được nâng cấp đáng kể.

Quy tắc ứng xử khi ngắm chim

Xuân Thủy trước hết là khu bảo tồn, du lịch chỉ được tổ chức trong giới hạn không làm ảnh hưởng đến sinh cảnh. Du khách cần giữ trật tự trên thuyền, không gây tiếng ồn lớn để tránh kinh động chim, không xả rác ra môi trường đất ngập nước và giữ khoảng cách an toàn với các bãi chim đậu.

Đừng quên mang ống nhòm hoặc máy ảnh có ống tele nếu muốn chụp chim, mặc trang phục màu tối, trung tính để không làm chim hoảng sợ. Và như mọi vùng đất ngập nước, hãy kiểm tra dự báo thời tiết trước ngày đi — tránh những ngày mưa lớn, sóng mạnh trên vùng cửa sông.